Selfmade Glasses
De hedendaagse visuele cultuur maakt een interessante tijd door. We lijken te leven in een plaatjes maatschappij waar ‘zien’ en ‘gezien worden’ de populaire handelswaar is geworden. Om Camiel van Winkel te citeren: ‘De dynamiek van de hedendaagse cultuur wordt bepaald door een visueel tekort, eerder dan door visuele overdaad. De vraag naar beelden -niet alleen ‘complexe’ of ‘interessante’ beelden, maar beelden uberhaupt- is groter dan het aanbod. Het leven te midden van visuele media wordt beheerst door een permanente druk om ontbrekende beelden in te vullen; om beeldloze praktijken en processen te visualiseren. Dit is het primaat van de zichtbaarheid.’*
Meerdere instellingen, bedrijven en televisiezenders maken er dankbaar gebruik van: de hongerige amateur die graag zijn tanden in elke rondslingerende boterham zet. Die boterham heet Zichtbaarheid, en is het belangrijkste ingrediënt voor hedendaags succes. Zichtbaarheid is Succes en Succes is Zichtbaarheid. Of het nou koken, dansen, zingen of schaatsen is, elk trucje kan je laten zien aan het smullende publiek achter de tv. Als je maar gezien wordt. Word je niet gezien, dan besta je eigenlijk niet.
Het visualiseren heeft dus een belangrijke positie ingenomen. Wat doen deze ontwikkelingen met de disciplines die al gebruik maken van een visuele verschijningsvorm? Wat heeft dit voor gevolgen in de beeldende kunst?
De beeldcultuur is steeds breder en diverser, waardoor distinctie tussen high en low art steeds vager wordt. De professional gebruikt steeds vaker een lowtech manier die amateur eigen is, en de amateur heeft steeds meer toegang tot hightech mogelijkheden, kennis en expertise. Zij staan niet altijd meer tegenover elkaar, maar maken gebruik van elkaar. Hierdoor wordt de grens tussen wat wij als professioneel of amateuristisch erkennen ook verkend.
Hieronder de officiële videoclip van Lonely Boy – The Black Keys. Een sterk staaltje amateurisme dat relateert aan de YouTube cultuur, maar gebruikt wordt als professionele videoclip.
The promotional music video for “Lonely Boy” features actor/musician/part-time security guard Derrick T. Tuggle dancing and lip-syncing to the song in the parking lot of a motel. The video, shot in a single take, went viral and garnered more than 400,000 views on YouTube within 24 hours. ”The director just sort of noticed me dancing and asked me, ‘Can you perform?’ I said, ‘I can dance, anybody can dance,’ so I took some moves from everybody: John Travolta from Saturday Night Fever and Pulp Fiction, the Carlton Banks dance from The Fresh Prince and a little bit of Michael Jackson, so it was a smorgasbord of everybody in there.”
Een groot contrast met videoclips van eerdere jaren, waarin gestreefd werd naar perfectie, esthetica, luxe en andere tekenen van faam en ‘professionalisme’. (Denk vooral aan hiphop video’s waarin flessen champagne, kilozware ‘blingbling’ en dikke auto’s voorbij fladderen.) Wat maakt de amateur dan nu ineens zo aantrekkelijk? Het ‘lekker jezelf zijn’ lijkt steeds meer en meer de norm te worden. In ‘Dus ik ben’ van Stine Jensen en Rob Wijnberg lees ik; ‘De zoektocht naar identiteit is, met andere woorden, ook een zoektocht naar authenticiteit geworden. We willen niet alleen iemand, maar een specifiek iemand zijn – anders dan anderen, maar precies zoals ‘onszelf’. Ik ben wie ik ben, dus ik ben.’** Deze zoektocht naar authenticiteit vinden we overal terug in de beeldcultuur, met name op YouTube.
Het wereldwijde podium van YouTube maakt tegelijkertijd plaats voor amateur en professional. Het is een van de weinige podia waar de een niet per se beter is dan de ander. De maatstaf van wat wij waarderen op YouTube is een wereld van verschil met wat wij waarderen in de Koninklijke Schouwburg. Het mooie aan YouTube is dat iedere deelnemer even veel kans maakt om het podium op te klimmen. Helaas zitten er natuurlijk altijd rotte appels tussen die alsnog miljoenen likes krijgen. Dat is het gevaar van grensvervaging.
Laten we een voorbeeld nemen aan een artikel wat recentelijk geplaatst werd in de Metro. Uiteraard niet het meest hoogwaardige krantje in de Nederlandse journalistiek, maar wel gelezen door het meest uiteenlopende en breedste publiek. De Metro kopt met: ‘Binnenlopen met Youtube; 19-jarige student Bardo Ellens verdient geld met 70.000 kijkers’ De 19-jarige Bardo staat in de top 10 van best verdienende Nederlandse sterren op Youtube. Zijn gefilmde avonturen worden steevast door tienduizenden mensen bekeken. Wat begon als hobby, veranderde in een super bijbaan dankzij de opbrengsten uit zogenaamde advertentie clicks.*** Die hobby verdiensten lopen op tot en met 1000 euro per maand verkondigt de YouTube held. Zichtbaarheid is Succes, en Succes is Zichtbaarheid.
Nieuwsgierig naar het wonderkind ging ik snel een kijkje wagen op YouTube, maar helaas lieve mensen besteed er alsjeblieft geen tijd aan. Niks geen gouden concept of visuele uitdaging, het zijn maar slecht gemonteerde rotfilmpjes die je leven niet zullen veranderen. Waarom dan toch zo’n hype? Bardo zegt in Metro: ‘Omdat ik tegen diverse media keihard heb gelogen. Ik vertelde een lokale krant dat een filmpje van mij miljoenen keren was bekeken. Dit was helemaal niet waar, maar werd wel opgeschreven.’ Need I say more? Laten we Bardo met z’n allen lekker boycotten, want er zijn zoveel mooie voorbeelden van amateur-integraties die wel boeiend zijn en de professionele wereld zelfs kunnen uitdagen. Hieronder een mooi voorbeeld. Hennessy Youngman is een alterego van kunstenaar Jayson Musson, waaronder hij regelmatige posts op Youtube publiceert over hedendaagse kunst.
Hennessy Youngman over het maken van kunst.
* Camiel van Winkel, Het primaat van de zichtbaarheid, blz. 15
**Stine Jensen en Rob Wijnberg, Dus ik ben, blz. 219
***Metro, 22 februari 2012